《生活e5台語,台語e5生活》

| | || 轉寄

Lo̍h Î-jîn Phok-sū Siū-pan Êng-ū-phok-sū Kám-giân

1. Jīm-tông Siū Pak-siah ê Goân-chū-bînGoán choân-ke ê lâng lóng chin chun-tiōng goân-chū-bîn, khòaⁿ in chòe ka-kī ê lâng. Tī 1928 nî ê hioh-joa̍h, goán pa-pa siū phài khì Hōng-lîm si̍t-si̍p. Ū chi̍t ji̍t, i khòaⁿ-tio̍h chi̍t ê Taroko ê tông-pau tùi soaⁿ-téng phāiⁿ chi̍t tōa láng kin-chio lo̍h-lâi koe-á bōe hō͘ chi̍t keng sòe keng tiàm. Tiàm-chú hō͘ i chi̍t-kak pòaⁿ gûn, i sûi-sî khai káu sián chîⁿ khì bóe chi̍t koàn bí-chiú, koh ēng saⁿ sián chîⁿ bóe sió-hî-pó͘, chē tī chhiū-á-kha lim chiú; bô kú, I khai-sí chhiùⁿ chiú-koa, kóng chiú-ōe, lim liáu chiū tó lo̍h-khì thô͘-kha khùn. Khùn chhíⁿ, khòaⁿ-tio̍h ji̍t-thâu teh beh lo̍h-soaⁿ, kám-kak pak-tó͘ mā iau, i chiū tò-tńg khì siâng hit keng tiàm, ēng só͘ chhun ê saⁿ sián chîⁿ bóe kúi tiâu-á í-keng nōa-khì ê kin-chio, chi̍t-sî-á kú thun-liáu-liáu, jiân-āu khang-chhiú tò tńg-khì chhù nih, bô bóe pòaⁿ-hāng tńg-khì hō͘ tī chhù-ni̍h teh tán, teh iau-gō ê bó͘-kiáⁿ.

Só͘ khòaⁿ-tio̍h chit ê kî-īⁿ ê chêng-kéng tī it-sūn kan pìⁿ-chòe īⁿ-siōng: goán pa-pa tī hit sî, hit só͘-chāi koat-chì, chiong-lâi beh khì tùi hō͘ chèng-hú khi-ap kap Tâi-oân-lâng pak-siah ê goân-chū-bîn thoân hok-im.
Ūi-tio̍h beh si̍t-chián chit ê koat-chì, goán choân-ke tī 1948 nî poaⁿ-khì Tâi-tang. Tùi hit-chūn khí, goán chhù chiū pìⁿ-chòe kán-ná lú-koán, ū goân-chū-bîn chhut-chhut-ji̍p-ji̍p, put-sî to ū goân-chū-bîn lâi tòa, lâi chia̍h-pn̄g; goán lóng tùi-thāi in ká-ná ka-kī ê hiaⁿ-tī á-sī chí-bē. In-ūi án-ni, Thian-Hiong kap góa tī 1995 nî beh tùi Hong Kong poaⁿ tńg-lâi Tâi-oân ê sî, goán khai-sí siūⁿ, chiong-lâi chiah-ni̍h chōe ê chheh beh hō͘ siáⁿ-lâng. Goán chi̍t-kú-á chiū koat-tēng beh lâu hō͘ ka-kī só͘ jīm-tông ê cho̍k-kûn – choan-bûn hùn-liān goân-chū-bîn thoân-kàu-chiá ê Gio̍k-san Sîn-ha̍k-īⁿ.

Goán m̄-sī ū-chîⁿ-lâng, seng-oa̍h phok-sò͘. Tī Princeton tha̍k-chheh thâu chit nî (1960) ê tang-thiⁿ, in-ūi chin kôaⁿ, góa chiū khì Salvation Army ê kū saⁿ-tiàm bóe chi̍t niá jacket; hia teh bōe ê lóng-sī lâng m̄-ti̍h ê kū saⁿ, chin sio̍k, góa ēng nn̄g-kak-pòaⁿ kā i bóe tńg-lâi. Hit niá jacket kàu kin-á-ji̍t (60 nî āu) góa iáu-teh chhēng. Thang kóng, chiah-ê chheh sī goán khiām-tn̂g neh-tō͘ bóe ê. Sui-jiân goán chin khiām, m̄-kú nā bóe-chheh chiū chin phàⁿ-chhiú. Chiah-ê chheh ū jōa-chōe pún, góa m̄-bat sǹg. Gio̍k Sîn ê truck í-keng lâi chài sì piàn, chì-chió tio̍h koh lâi nn̄g piàn chiah poaⁿ ōe-liáu. Goán mā ū siu-chi̍p chiâⁿ-chheng phìⁿ ê CD, tōa pō͘-hūn sī sèng-ga̍k. Koh bô kú chiah-ê lóng ōe lī-khui goán, ū ê í-keng tī goán sin-piⁿ gō͘-la̍k-cha̍p nî ā , sǹg sī lāu pêng-iú; beh kap chiah-ê pêng-iú saⁿ lī, bōe bián tit pi-siong. Gio̍k-Sîn lâi poaⁿ tē sì piàn í-chêng, liân-sòa nn̄g àm, góa chi̍t-ê-lâng gōng-sîn-gōng-sîn chē tī í-keng chéng-lí hó-sè ê chheh bīn-chêng ti̍t-ti̍t siòng, te̍k-pia̍t sī khòaⁿ-tio̍h chi̍t kóa Thian-Hiong ēng chin chōe cheng-sîn, chin chōe sî-kan, chin chōe chîⁿ tùi sè-kài chhut-miâ ê phok-bu̍t-koán bóe tńg-lâi ê; ū-ê sī i iáu bô ki-hōe sú-iōng chiū chìn-ji̍p i ê ko͘-to̍k sè-kài – khòaⁿ-tio̍h hiah-ê bêng-ōe kap chheh ê sî, bōe kìm-tit ba̍k-sái chha̍p-chha̍p tih, ná chún beh kap siōng chhin-bi̍t ê chhin-lâng saⁿ lī-pia̍t chi̍t iūⁿ. Bô chheh tī seng-khu-piⁿ si̍t-chāi chin pi-siong koh bô hong-piān. Góa ta̍k-ji̍t to in-ūi beh tha̍k á-sī chham-khó bó͘ tôe-ba̍k á-sī bó͘ pún chheh, chóng-sī í-keng bô tī sin-piⁿ lâi kám-kak khó͘-náu.

Kî-si̍t, chiah-ê Sèng Keng, chheh, kap CD - goán só͘ ū ê it-chhè, sī beh lâu-teh hō͘ ka-kī só͘ jīm-tông ê cho̍k-kûn ê, beh siu-chông tī Gio̍k Sîn ê “Kì-liām Lo̍h Sian-chhun, Lo̍h Âng Bín Sèng Keng Bûn-kàu Koán” lāi-bīn, eng-kai tio̍h in-ūi ū hiah-ni̍h hó ê só͘-chāi thang hē lâi hoaⁿ-hí chiah tio̍h. Goán chin ǹg-bāng ū chin chōe lâng ōe sú-iōng chit ê Bûn-kàu Koán, thang pang-chān ka-kī khah liáu-kái Siōng-tè ê ōe ê ò-pì, tit-tioh kà-sī kap chō-chiū, iā tùi chiah-ê hó-thiaⁿ ê im-ga̍k tit-tio̍h kek-lē kap an-ùi.

2 Khiā tī Īⁿ-toan Choh Sîn-ha̍k
Taⁿ chhiáⁿ iông-ún góa tùi it-seng ê kang-chok chòe kán-tan ê kau-tài. Ōe-tàng kóng, góa it-seng ê kang-chok lóng-sī khiā tī īⁿ-toan chit pêng lâi chòe ê.

Góa tī 1960 nî khì Princeton Sîn-ha̍k-īⁿ tha̍k chheh, tī 1968 nî oân-sêng ha̍k-gia̍p chiū tńg-lâi Tâi Sîn kà-chheh. Góa tī Tâi Sîn kà bô-jōa-kú chiū khai-sí kám-kak ū būn-tôe. Góa só͘ kà ê hō͘ lâng phòaⁿ-toàn chòe “īⁿ-toan”. Pó-siú ê soan-kàu-su seng khai-phàu, āu-lâi táng-sū kap hāu-iú khai-sí khòng-gī, chō-sêng khùn-jiáu. Kai-chài, tng-sî ê īⁿ-tiúⁿ Tân Sek-chong phok-sū múi chi̍t piàn lóng khiā chhut-lâi ûi-hō͘ góa kóng, “Siàu-liân ê ha̍k-chiá eng-kai ū chū-iû hoat-piáu ka-kī ê kiàn-kái.”

Chit-chūn chi̍t-ē siūⁿ khí-lâi, būn-tôe sī chhut tī góa siuⁿ chù-tiōng lí-lūn, bô khó-lū tio̍h si̍t-chián. Princeton ê chhòng-ha̍k lí-liām sī “Learning and Piety” (Ha̍k-si̍p kap Kèng-khiân), chiū-sī ha̍k-būn kap sìn-gióng, lí-lūn kap si̍t-chè ê koan-hē; giâm-keh lâi kóng, sī tio̍h nn̄g-hāng kiam-kò͘. M̄-kú, kàu hiān-chāi iáu ū chi̍t kóa Sèng Keng ha̍k-chiá chú-tiuⁿ kóng, Sèng Keng gián-kiù ê bo̍k-te̍k sī kan-taⁿ sú-iōng “le̍k-sú phoe-phòaⁿ ê hong-hoat (historico-critical method)” thui-lūn bó͘ chi̍t ê sū-kiāⁿ, bó͘ chi̍t kù ōe á-sī chi̍t tōaⁿ ōe ê le̍k-sú sèng chiū oân-sêng i ê jīm-bū. I ê gián-kiù sī tio̍h thê-chhut Sèng Keng tùi goân tho̍k-chiá ū thoân sím-mi̍h sìn-sit (what it meant), bô eng-kai thàm-thó Sèng Keng tùi hiān-tāi-lâng ū sím-mi̍h sìn-sit kap ì-gī (what it means), in-ūi che sī Hē-thóng Sîn-ha̍k-ka á-sī thoân-kàu-chiá ê jīm-bū.

Góa khòaⁿ chit khoán ê siūⁿ-hoat siuⁿ kán-tan, sīm-chí siuⁿ iù-tī; in-ūi, tùi Ki-tok-tô͘ lâi kóng, Sèng Keng sī Siōng-tè ê ōe, sī Ki-tok-tô͘ ê sìn-gióng kap hêng-ûi ê chún-chîn. In-ūi án-ni, lán mā tioh koan-sim tho̍k-chiá ê liáu-kái kap kám-siū. Góa tam-jīm Sèng Keng Kong-hōe ê Hoan-e̍k Kò͘-būn liáu-āu ū hì-ke̍k-sèng ê kái-piàn; chit-khoán ê kái-piàn thang kóng sī chi̍t chióng ê “hoān-tiû choán-î” (paradigmatic shift), tùi “te̍k-sû ê goân tho̍k-chiá“ chòe tiōng-tiám (original reader specific) choán-î kàu “te̍k-sû ê hiān-tāi tho̍k-chiá” (present reader specific) chòe tiōng-tiám. Che mā-sī Sèng Keng hoan-e̍k só͘ tú-tio̍h ê būn-tôe, in-ūi hoan-e̍k sī beh thoân-ta̍t Siōng-tè beh hō͘ lâng ê sìn-sit; nā bô ta̍t-sêng chit ê bo̍k-te̍k, hoan-e̍k chiū bô ì-gī. Án-ni thang kóng, paradigmatic shift mā sī chi̍t chióng ê hoán-tōng.

Hiān-tāi Liân-ha̍p Sèng Keng Kong-hōe tōa pō͘ hūn ê hoan-e̍k lóng-sī kun-kù Dr. Eugene Nida ê “kong-lêng tùi-téng” (functional equivalence) ê lí-lūn, bô koh-chài sú-iōng thoân-thóng ê ti̍t-e̍k, sī chù-tiōng ì-sù ê thoân-ta̍t, bô koh khòaⁿ jī-tùi-jī ê tùi-èng (formal correspondence). Chit jī tan-jī á-sī chit ê sû, bô i tan-to̍k ê ì-sù; ì-sù sī tùi siōng-hā-bûn ê chiân-āu koan-hē (context) lâi koat-tēng, bô hō͘ goân-bûn ê jī só͘ sok-pa̍k, bo̍k-te̍k sī beh hō͘ e̍k-bûn ōe-tàng koh-khah oân-chéng, koh-khah chū-jiân chiong goân-bûn ê ì-sù ēng ka-kī ê ōe piáu-ta̍t chhut-lâi, hō͘ hiān-kim ê tho̍k-chiá kap goân-bûn ê tho̍k-chiá lóng tit-tio̍h siâng-khoán ê sìn-sit, mā ū siâng-khoán ê kám-siū (closest natural equivalence); che thang kóng sī tùi te̍k-tēng ê tho̍k-chiá lâi hoan-e̍k ê, sī í-keng ta̍h-ji̍p “what it means” ê kài-hān. Chin bêng-hián, chit khoán ê hoan-e̍k chin chù-tiōng tho̍k-chiá ê liáu-kái, e̍k-bûn khah oa̍h, khah chū-jiân; m̄-kú ū lâng khòaⁿ chit-khoán hoan-e̍k chòe hoán-tōng, īⁿ-toan, sīm-chí kong-khai khui sím-phòaⁿ-hōe.

Án-ni khòaⁿ khí-lâi, góa ê kang-chok chin-chiàⁿ kap īⁿ-toan bô hoat-tō͘ thang chhiat-tn̄gkoan-hē. Kî-si̍t, īⁿ-toan put-kò sī khiā tī lēng-gōa chi̍t pêng, tùi bô siâng-khoán ê kak-tō͘ lâi khòaⁿ tāi-chì, lâi gián-kiù, lâi kóe-seh, lâi liáu-kái Siōng-tè thong-kè Sèng Keng beh thoân-ta̍t hō͘ lâng ê sìn-sit. M̄-kú in-ūi kak-tō͘ bô siâng, chhoan-sek chhut-lâi ê sìn-sit bô sio-siâng, kiat-lūn khó-lêng sī tāi-piáu sió-sò͘ lâng ê koan-tiám, kap thoân-thóng ê liáu-kái iú-só͘ chha-pia̍t, sī chi̍t chióng ê chhòng-sin. Só͘-í, lán ōe-tàng kiat-lūn kóng, kap thoân-thóng bô sio-siâng bô-tú-tú sī pháiⁿ tāi-chì, sī ū chhòng-kiàn; ū chhòng-kiàn chiū ū īⁿ-toan, ū īⁿ-toan chiah ōe sán-seng īⁿ-siōng.

3. Góa só͘ Siū-tio̍h ê Pang-chān
a. Ûi-hām:
Góa chiap-siū Liân-ha̍p Sèng Keng Kong-hōe ê bo̍k-te̍k sī beh chòe Hoan-e̍k Kò͘-būn, te̍k-pia̍t sī beh pang-chān góa só͘ jīm-tông ê goân-chū-bîn ê hoan-e̍k. M̄-kú, iáu-bē chin-chiàⁿ ū ki-hōe khai-sí chit ê jīm-bū, góa chiū hō͘ UBS tiàu-khì chòe Hoan-e̍k Chóng Kò͘-būn, chú-iàu sī hêng-chèng ê kang-chok, hia̍p-tiau A-Thài Khu 15 ê Hoan-e̍k Kò͘-būn ê kang-chok, hū khah tōa ê chek-jīm. Sui-jiân góa bô sî-tiāu kò͘-būn ê jīm-bū, kiat-kó mā sī tio̍h chiong chí-tō Tâi-oân ê goân-chū-bîn ê kang-chok kau hō͘ pa̍t-lâng hū-chek, góa chí ū chham-ka hoan-e̍k-chiá ê gián-si̍p-hōe, á-sī ēng phoe pang-chān hoan-e̍k-chiá kái-koat būn-tôe. Put-kò, góa iáu ōe-kì-tit, mā hui-siông khim-gióng lán lāi-bīn kúi-nā ūi góa khah ū chiap-chhiok ê pêng-iú , ū-ê sī ko͘-kun-hùn-tò͘, kian-chhî piàⁿ kàu lō͘-bé ê ióng-sū, chhin-chhiūⁿ Amis ê Gân Bú-tek bo̍k-su, Taroko ê Tiân Sìn-tek bo̍k-su, Paiwan ê Khó͘ Siông bo̍k-su, Kheh-ōe ê Phîⁿ Tek-siu bo̍k-su kap Chan Chhiong-hoat phok-sū, téng. Chòe chi̍t ê Hoan-e̍k ê Chóng Kò͘-būn góa chì-chió ū kian-chhî múi chi̍t ê goân-chū-bîn ê hoan-e̍k lóng ū tit-tio̍h kàu-gia̍h ê ū-soàn thang chòe hoan-e̍k. Chit hāng, góa chòe-ū-kàu.

b. Siōng Bōe-tàng Bōe Kì-tit ê Sū-kiāⁿ:
Tī 1980 nî tāi, chi̍t kóa chhut-pán-siā khai-sí chhut-pán “Gián-tho̍k Pún Sèng Keng” (Study Bibles). Liân-ha̍p Sèng Keng Kong-hōe mā kám-kak ū su-iàu chhut-pán chit khoán ê Sèng Keng, put-kò m̄-chai beh cháiⁿ-iūⁿ khai-sí; in-ūi UBS thoân-thóng ê chèng-chhek sī só͘-ū ê Sèng Keng bōe-ēng-tit ū chù-kha á-sī kóe-seh (“no note or comment”), kiaⁿ-liáu tī kàu-hōe tiong ín-khí bô pit-iàu ê hun-cheng. Góa chiū hó-táⁿ chio saⁿ ūi pêng-iú Tân Lâm-chiu, N̂g Pek-hô, kap Tīⁿ Gióng-un saⁿ ūi phok-sū kap góa cho͘-sêng sió-cho͘ (í-gōa Ia̍p Iok-hān, Tiuⁿ Tek-lîn, Tông Chhun-hoat phok-sū, í-ki̍p Tiuⁿ Bêng-iū kap Niû Tiông-kong bo̍k-su mā bat chham-ú thó-lūn.) Sió-cho͘ koat-tēng seng ēng Hiān-tāi Tiong-bûn ê “Lō͘-Ka Hok-im” chòe chhì-iōng-pún, ēng “Hō͘ Pian-iân-jîn ê Hok-im” chòe chheh-miâ, tho̍k-chiá bo̍k-phiau tēng ko-tiong thêng-tō͘, lia̍t-chhut chi̍t kóa goân-chek kap hong-hoat liáu-āu chiū tio̍k-chhiú siá kó. Kó-kiāⁿ keng-kè thó-lūn koh siu-kái liáu-āu ū chhiáⁿ kúi-nā-ê ha̍k-seng lâi chhì tha̍k. Kiat-kó, goán hoat-hiān ha̍k-seng tha̍k sī bô būn-tôe, chóng-sī lia̍h bōe-tio̍h chú-tôe. Sió-cho͘ chiū sûi sî koat-tēng têng siá, múi tōaⁿ ê khai-sí lóng ke chi̍t kù “chú-tôe thê-sī (thematic highlighting)”, thang kek-khí tho̍k-chiá khai-sí mn̄g sìn-sit tùi in hiān-chāi ū sím-mi̍h ì-gī ê būn-tôe.

Goán tàu-tīn chòe chit-ê project, hō͘ góa tit-tio̍h siōng tōa ê siu-sêng, ha̍k-si̍p tio̍h góa tī tha̍k-chheh ê sî bô o̍h-tio̍h ê chi̍t-bīn, chiū-sī Princeton só͘ kóng ê “piety” chit-bīn.

Góa ū chiong chit piàn ê keng-giām siá-chòe lūn-bûn. Góa seng kài-siāu goân-chek kap hong-hoat, sòa lo̍h-khì tâm-lūn cháiⁿ-iūⁿ sú-iōng Gadamer ê chhoan-sek lí-lūn (the fusion of the two horisons) chòe ki-chhó͘, chòe-āu chiong kiat-kó siông-sè pò-kò. Chit phiⁿ lūn-bûn góa tī 1984 nî joa̍h-thiⁿ, tī múi saⁿ nî chiah ū chi̍t-piàn, múi-piàn ū chi̍t ge̍h-ji̍t kú, ūi-tio̍h choân sè-kài ê Hoan-e̍k Kò͘-būn ê gián-thó-hōe sî hoat-piáu. Hit chūn sī UBS siōng-sēng ê sî, choân sè-kài lóng-chóng ū chhit-cha̍p ê chham-ka; ta̍k-ê-lâng lóng tio̍h tha̍k chi̍t phiⁿ lūn-bûn. Gián-thó-hōe beh soah ê nn̄g ji̍t chêng ū chòe chi̍t ê bîn-ì tiâu-cha, só͘ mn̄g ê būn-tôe chin lóng-thóng: “Chit piàn ê gián-thó-hōe sím-mi̍h siōng hó?” Tōa pō͘-hūn ê lâng kóng “chia̍h kap tòa chin hó;” ū-ê kóng “hōe-gī ê só͘-chāi chin hong-piān;” mā ū-ê kóng “weekend ê lú-iû an-pâi liáu chin lí-sióng;” chí ū chhit ê lâng kóng-khí lūn-bûn ê tāi-chì, chhit ê lóng kóng “I-Jin Loh’s paper is the best.” Āu-lâi UBS ê Chip-hêng Úi-oân-hōe ū hoat-piáu chi̍t tiuⁿ position paper, kî-tiong lán só͘ thê-chhut ê koan-tiám tōa pō͘-hūn ū siū chhái-iōng. Goán tī Tâi-oân só͘ chòe ê tùi sè-kài ū kòng-hiàn, ū ín-khí kiōng-bêng!

c. Siōng Bōe Bōe Kì-tit ê Lâng
Chhòa Jîn-lí phok-sū kap góa tī kang-chok siōng siōng bi̍t-chhiat. I bat chòe-kè Tâi-oân Sèng-Keng Kong-hōe ê Chóng Kàn-sū, A-thài-khu ê Chip-hêng Úi-oân-hōe ê Chú-se̍k, kap Chóng Kàn-sū. Tī I chāi-jīm ê tiong-kan, i ū chi-chhî góa oân-sêng chi̍t-kóa Sèng Keng Kong-hōe it-poaⁿ bōe chòe ê hāng-bo̍k, chhin-chhiūⁿ Sin-iok Hi-Hàn Sû-tián ( Ia̍p Iok-hān kap Tiuⁿ Tek-hiong phok-sū ū chham-ú), Sèng Keng Kán-bêng Sû-tián (Ko Kim-tiân kap Tīⁿ Gióng-un phok-sū ū chham-ú), Sin-iok Sèng Keng Pēng-Pâi Pán, Khoe-poān Chēng-su, Jit-tho̍k Sèng Keng (che sī ūi-tio̍h ta̍k-ji̍t siōng-pan ê bô-êng-lâng chún-pī ê; múi-ji̍t ū chi̍t sió-tōaⁿ Sèng Keng, kán-tan ê kóe-seh, ū su-khó ê būn-tôe, kap té-té ê kî-tó),téng. Hoan-e̍k TCV (Todays Chinese Version) sî, tī hoán-tùi siaⁿ tiong, i mā kiông-le̍k chi-chhî kap thui-kóng, Tùi chòe sû-tián chiah-ê hāng-bo̍k, goán ū ha̍k-si̍p tio̍h chit-lūi ê chheh sī bōe-tàng ēng hoan-e̍k ê hong-hoat, sī tio̍h chi̍t-jī chi̍t-jī kò-pia̍t thó-lūn ê..

- TCV ê Sin-iok iû Khó͘ Bo̍k-sè kàu-siū hoan-e̍k, hoan Kū-iok ê sî ū Chiu Liân-hôa, Ông Sêng-chiong nn̄g-ūi phok-sū kap Chiau Bêng lú-sū ka-ji̍p. Chit ê e̍k-pún hui-siông tiōng-iàu, sī thâu chi̍t pún iû Hôa-jîn só͘ hoan-e̍k ê, bûn-pit chin chū-jiân, piáu-ta̍t chheng-chhó, chin hó liáu-kái, só͘-í hiān-chāi iáu teh hoan-e̍k e Hiān-tāi Tâi-gú E̍k-pún i-ki̍p kî-tha goân-chū-bîn hoan-e̍k á-sī siu-e̍k ê nâ-pún. Góa tùi chit ê hoan-e̍k o̍h-tio̍h hoan-e̍k chiá su-iàu khiam-pi, ha̍p-chok, pau-iông, bōe kian-chhî ka-kī ê ì-kiàn ê cheng-sîn, in-ūi Hôa-gú ūn-iōng ê khong-kan chin khoah, hoan-e̍k khah ū ì-kiàn.

Lēng-gōa chi̍t hāng tāi-chì góa bōe ēng-tit bōe kì-tit. Góa khì Princeton tha̍k B.D. ê sî (1960), Chiu Liân-hôa phok-sū í-keng tī hia teh chòe gián-kiù ha̍k-chiá. I í-keng sī chi̍t-ūi bêng-jîn, m̄-kú chin iú-siān; i to-châi-to-gē, chóng-sī m̄ bat hián-iāu ka-kī ê ha̍k-būn. I tùi hit chūn khí, góa só͘ hū-chek chin chōe Tiong-bûn ê hoan-e̍k hāng-bo̍k, I múi chi̍t hāng lóng ū gī-bū chham-ka. I sī chhiok-chìn hô-bo̍k ê cheng-sîn jîn-bu̍t.

Hiān-tāi Tâi-gú E̍k-pún sī hian-chāi iáu teh chòe ê hoan-e̍k. Che sī thâu chi̍t-piàn Sèng Keng Kong-hōe kap Tiúⁿ-ló-hōe ha̍p-chok ê hoan-e̍k. Chit ê hoan-e̍k chin te̍k-pia̍t, ōe-ēng-tit kóng sī “tō chiâⁿ jio̍k-thé” ê hoan-e̍k, tha̍k khí-lâi, ōe thiaⁿ-tio̍h Siōng-tè chin chiàⁿ chiâⁿ-chòe Tâi-oân-lâng, ēng sûn-chhùi ê Tâi-oân-ōe teh tùi lán kóng-ōe, lóng bô gōa-kok-khiuⁿ. Góa tùi múi chi̍t ūi hoan-e̍k sió-cho͘ ê lâng ha̍k-si̍p-tio̍h chin chōe.

Góa siōng ài, mā siōng kiaⁿ Ong Siu-kiong bo̍k-su kóng, “Che m̄-sī Tâi-oân-ōe”, á-sī “Tâi-oân-ōe m̄-sī án-ni kóng”: siōng ài, in-ūi tio̍h siu-kái, siu-kái-liáu ê ì-sù it-tēng ōe khah chèng-khak; siōng kiaⁿ, in-ūi tio̍h koh liáu sî-kan thó-lūn. Iûⁿ Khé-siū īⁿ-tiúⁿ te̍k-pia̍t koan-sim ài pó-chhî goân-bûn só͘ ēng ê ì-siōng (image) kap àm-jū (metaphor), in-ūi án-ni e̍k-bûn chiah ōe oa̍h koh súi, khah ū-la̍t, mā khah hó kì. Tiuⁿ Chong-liông bo̍k-su sī chin ū châi-lêng ê chú-se̍k, tha̍k chin chōe chheh, sī chi̍t pún oa̍h ê pek-kho-choân-su.Gô͘ Bêng-hiông bo̍k-su siōng gâu péng kok-chióng pán-pún chòe chham-khó; mā tùi hiān-chāi ê siàu-liân lâng teh ēng ê Tâi-oân-ōe ū pá-ak, in-ūi chit piàn ê hoan-e̍k chin ǹg-bāng hui Ki-tok-tô͘ mā tha̍k-ū. Tiuⁿ Kong-êng bo̍k-su te̍k-pia̍t chù-ì Lô-má-jī chù-im ê chèng-khak; Gân Sìn-seng bo̍k-su tùi si kap kó͘-ji ê siá-hoat chin ū pá-ak; Sih Pek-chàn bo̍k-su te̍k-pia̍t chù-ì tī káng-tâi téng ê soan-tho̍k; Khng Chìn-sūn bo̍k-su tùi goân-bûn ū chin hó ê liáu-kái; Niû Tiông-kong bo̍k-su tùi tiān-náu ê ūn-iōng kap hoan-e̍k ê it-tì-sèng, téng ê būn-tôe lóng ū te̍k-pia̍t ê chù-ì. Chòe -kūn chiah chham-ka ê Tân Lâm-chiu phok-sū tùi hoan-e̍k mā ū te̍k-sû ê kòng-hiàn. I ū-sî tāi-lí chú-se̍k khui-hōe chin kó-toàn, in-ūi i kap góa ha̍p-chok ê sî-kan khah tn̂g,ū kiàn-li̍p chin hó ê rapport, i só͘ beh mn̄g ê būn-tôe kap góa siūⁿ ê būn-tôe siông-siông sī siâng-khoán, góa nā bô mn̄g, i lóng ōe mn̄g. Koh chi̍t hāng hó ê tāi-chì, chiū-sī chí ū i sī thâu chi̍t-tāi ê Ki-tok-tô͘, só͘-í put-chí liáu-kái hui Ki-tok-tô͘ ê iōng-sû. Lán iā í-keng ū chi̍t-ūi ōe-hiáu ēng tiān-náu lâi chhù-lí kó-kiāⁿ ê Niû Tiông-kong bo̍k-su. Chòe-āu, lán mā í-keng ū chi̍t-ūi pí góa khah ū lêng-le̍k ê Kū-iok choan-ka, mā ōe-hiáu tiān-náu pâi-pán ê Niû Bāng-hūi phok-sū chòe lán ê Hoan-e̍k Kò͘-būn thang hû-khí lóng-chóng ê chek-jīm. Siong-sìn chit ê chin-chiàⁿ ēng lán ê pē-bú-ōe ê Sèng Keng koh bô-kú chiū ōe chhut-hiān.

It-seng tùi góa ū siōng-tōa ê éng-hióng kap pang-chān ê chiū-sī kap góa saⁿ-kap chòe Gián-tho̍k-Pún ê “Lâm-chiu. Pek-hô, Gióng-un” chit saⁿ ê “tâng-phōaⁿ. Goán lóng-sī ēng in ê hioh-khùn ji̍t, ji̍t-mî phah-piàⁿ chòe-kang. Goán tùi bô bong-khí, thó-lūn kap piān-lūn, siu-kái koh siu-kái, siá kàu boán-ì ûi-chí. Goán te̍k-pia̍t ū tiōng-sī te̍k-sû ê tho̍k-chiá (audience specific), te̍k-sû ê khoân-kéng (context specific), te̍k-sû ê sìn-sit (message specific), téng ê būn-tôe. Kap in tàu-tīn ha̍k-si̍p hō͘ góa thé-giām-tio̍h Sîn-ha̍k, á-sī Sèng Keng ê chhoan-sek, m̄-sī sûn lí-lūn, mā-sī gē-su̍t, tio̍h khò thoàn-liān koh thoàn-liān chiah ōe láu-liān, chiah chòe ōe chhut-lâi; m̄-sī thiu-siōng ê, sī ōe-tàng si̍t-hêng ê; m̄-sī kò-jîn chòe ê, sī kûn-thé kiōng-chō ê; m̄-sī lóng chèng-thóng ê, siông-siông sī hoán-tōng ê, sī īⁿ-toan ê. Che lóng-sī góa kap in chòe-kang ê sî só͘ o̍h-tio̍h ê. Kap chit-tīn pêng-iú chòe-tīn kau-tâm, thó-lūn kap piān-lūn hui-siông cheng-chhái, bô chi̍t tiûⁿ léng-tiûⁿ, lóng ū chhòng-kiàn, hō͘ góa tùi ta̍k piàn ê khui-hōe kám-kak ū kî-thāi koh heng-hùn, thé-giām tio̍h choh Sîn-ha̍k ê hoaⁿ-hí kap khoài-lo̍k. .

Góa mā tùi góa chí-tō in siá phok-sū lūn-bûn ê saⁿ-ūi lāu-su ha̍k-si̍p tio̍h chin chōe. Che tùi in ê lūn-bûn khòaⁿ ōe-chhut. Note:Please use the language each use Chan and Chiu in Chinese, and Ching in English
Chan Chhiong-hoat: The Study of Jesus in Luke from Asian Perspective
Kapi Ching: An Attempt at Reading the Story Martha and Mary with Juxtapositional Narrative Approach
Chiu Shupin: Reading Mission in the Gospel of Mathew from Identity of ``the little ones` ?A Narrative Critical Perspective
Tùi lūn-bûn ê tôe-ba̍k lán ōe-tàng khòaⁿ-chhut chiah-ê lóng sī ǹg lēng-gōa chi̍t pêng teh kiâⁿ, chin iu-siù ê lūn-bûn, kiat-lūn lóng sī hoán thoân-thóng ê. Put-kò lán m̄-bián kiaⁿ, in-ūi lán siong-sìn, ū īⁿ-toan chiah ū chiong-lâi, chiah ū īⁿ-siōng . Lán.tio̍h kè-sio̍k ǹg chit ê hong-hiòng kiâⁿ chiah ū pān-hoat thang chòe chhòng-sin ê Sîn-ha̍k lâi biān-tùi chiong-lâi ê thiau-chiàn.

4. Chòe-āu ê Kám-siā
Chòe-āu, góa beh koh chi̍t piàn hiòng Gio̍k-Sîn ê táng-sū-tiúⁿ, chu-ūi táng-sū, īⁿ-tiúⁿ Pusin kap kok-ūi kàu-siū piáu-ta̍t góa siōng chhim ê kám-siā, in-ūi lín kin-á-ji̍t pan-siū chit ê ke̍k-tōa ê êng-ū hō͘ góa. Góa mā ài tùi bat kap góa tàu-tīn choh Sîn-ha̍k, kiâⁿ chit tiâu khám-khia̍t ê lō͘ ê tông-chì pêng-iú seh-siā, kap in hun-hióng chit ê êng-ū.

Thian-hiong kap góa lóng sī to-pīⁿ ê lâng. Góa tui 1967 nî chiū khai-sí in-ūi thn̂g-jiō-pīⁿ ka-kī chù-siā, āu-lâ khai-sí chi̍t liân-chhoàn ê bān-sèng-pīⁿ, sim-chōng pīⁿ, ko hiat-ap, koh lâi ū Parkinsons, kin-nî chho͘ koh ū chòe liap-hō͘-sòaⁿ ê chhiú-su̍t, iā hoān-tio̍h kip-sèng khì-chhoán-pīⁿ. Thian-hiong sī tùi i thòe-hiu ê chêng nn̄g nî chiū khai-sí ū būn-tôe, tùi 2,000 nî khí oân-choân ji̍p-khì i ko͘-to̍k ê sè-kài, sit-khì i só͘-ū ê kì-ek-le̍k, piáu-ta̍t-le̍k, āu-lâi mā hoān-tio̍h thn̂g-jiō pīⁿ; chòe-kūn koh in-ūi jiō-tō hoat-iām kap chi̍t kóa pēng-hoat-chèng ji̍p-īⁿ sì lé-pài kú.

Tī chit tiong-kan ū tit-tio̍h Sam-kiap Kàu-hōe Lí Choân-gē bo̍k-su te̍k-pia̍t ê chiàu-kò͘ kap koan-hoâi-sió-cho͘ ê pang-chān, goán tio̍h chhim-chhim kā in seh-siā .

Mā ū chin chōe hái-lāi-gōa ê pêng-iú kò-pia̍t teh thòe goán kî-tó, á-sī lâi thàm goán; koh ū Tâi-gú Hoan-e̍k Sió-cho͘ ê tâng-kang ta̍k lé-pài lâi thàm goán, thòe goán kî-tó, góa mā beh kā in kóng “to-siā”.

Goán mā te̍k-pia̍t beh tùi goán chì-chhin ê hiaⁿ-tī-chí-bē piáu-sī siōng chhim ê kám-siā. Góa hoān-tioh chiah-ni̍h chōe koh giâm-tiōng ê pīⁿ í-keng chhiau-kè 50 nî-à, nā m̄-sī ū tōa-chí ê chiàu-kò͘ kap hia̍p-tiau hiaⁿ-tī chí-bē ê pang-bâng, góa chá chiū bô tī chia a. Góa tī nî-chho͘ chhiú-su̍t ê sî, tōa-chí mā chhin-sin lâu tī pīⁿ-īⁿ chiàu-kò͘ góa kúi-nā-ji̍t. Góa hiān-chāi in-ūi Parkinsons hêng-tōng lóng bô hong-piān, i chòe-thâu hia̍p-tiau choân-ke lâi pang-chān góa: jī-chí siông-siông kià lâng the̍h êng-ióng-phín hō͘ góa; sió-tī Î-tō sīm-chí thòe góa chhut-kok pān tāi-chì; sió-bē Sumih ka-kī tiōng-hu teh phòa-pīⁿ mā lâi pang-chān góa kúi-nā-ge̍h-ji̍t kú; sun-á pòe ū Êng-iāu i-su choan-bûn teh sàng goán khì kip-chín, Siông-oán bo̍k-su put-sî to teh an-pâi goán khòaⁿ i-seng kap ji̍p-īⁿ ê sū, téng. Beh chhē tio̍h chiah-ni̍h hô-hó ha̍p-chok ê ka-têng si̍t-chāi bô kán-tan. Che lóng sī tōa-chí ê kong-lô. Goán kám-siā Siōng-tè hō͘ goán ū chiah-ni̍h gâu léng-tō kap chiàu-kò͘ ka-têng ê tōa-chí, mā ài kám-siā Siōng-tè hō͘ i ū hó ê tiōng-hu kap oân-boán ê ka-têng thang kā i hia̍p-chō͘.

Chòe-āu, chóng-sī siōng tiōng-iàu ê, góa beh tùi góa “khah-hó-ê-chi̍t-pòaⁿ (my better-half) kóng, “Nino, chin to-siā!” Chit kù ōe chí-ū i thiaⁿ-ū. I mā-sī góa choh Sîn-ha̍k ê “tâng-phōaⁿ”. Goán nn̄g ê lóng í-keng 77 hè à, saⁿ ge̍h-ji̍t chêng mā tú-á khèng-chiok goán kiat-hun móa 50 chiu-nî. I it-seng lóng ēng góa kap ka-têng chòe tiong-sim. Góa in-ūi ū i chiah ū khùi-la̍t chòe góa só͘ chòe ê it-chhè. Goán beh sàng hō͘ Gio̍k-Sîn ê chheh chin chōe sī i só͘ tin-chông ê. I eng-kai tio̍h hun-hióng chi̍t-pòaⁿ-khah-ke ê êng-ū!

Goān it-chhè ê êng-iāu lóng kui hō͘ Siōng-tè!